Deficyt budżetowy dzielimy na trzy podstawowe typy: deficyt rzeczywisty, deficyt strukturalny oraz deficyt cykliczny.

Poniższy podział związany jest z faktem, iż trudno jest zinterpretować treść deficytów budżetowych:

  • deficyty rzeczywiste są faktyczną różnicą dochodami a wydatkami w danym okresie,
  • deficyty cykliczne wynikają z wpływu cykli koniunkturalnych (na które składają się recesja bądź ożywienie) na ilość dochodów oraz wydatków budżetowych w warunkach kiedy gospodarka nie wykorzystuje w pełni czynników wytwórczych. Z reguły tego rodzaju deficyty wynikają ze stosowania automatycznych stabilizatorów koniunktury.
  • deficyty strukturalne są wartościami hipotetycznymi, które powstały w warunkach, kiedy zarówno dochody jak i wydatki realizowane są przy pełnym wykorzystaniu zdolności wytwórczej gospodarki.


Znane są podstawowe przyczyny powstawania deficytów budżetowych, do których zaliczamy:

  • oczekiwania mas społecznych, na fakt spełnienia przez państwo funkcji gwaranta zabezpieczenia socjalnego, który finansuje część wydatków grup społecznych, o niższym statusie,
  • zbyt niskie dochody budżetowe, których prawdopodobną przyczyną może być niska stopa opodatkowania, niezbyt skuteczny system egzekwowania podatków, czy też spadający poziom produkcji i dochód narodowy. Okres rececji gospodarczej najbardziej wpływa na wzrost deficytu, ponieważ wtedy spada dochód narodowy. Sytuacja ta ulega poprawie, kiedy następuje okres ożywienia, i gdy dochód narodowy charakteryzuje się znacznym wzrostem.
  • nadmierne wydatki budżetowe, takie jak transfery, inwestycje publiczne, rozbudowa administracji państwa, wysokie koszty obsługi długu zagranicznego oraz wewnętrznego, militaryzacja gospodarki.
  • sposób uchwalenia budżetu w systemie parlamentarnym. Wynika to z faktu, iż wszystkie siły społeczne są zainteresowane zmniejszeniem podatków, oraz równocześnie maksymalizacją wydatków. Jednak zazwyczaj nikogo nie interesuje fakt zrównoważenia wydatków z dochodami.